opinie Reactie op het nieuwe LVV-visiedocument 'Begeleiding Beschuldigde'

Waarom wordt de Begeleider Beschuldigde niet genoemd als mogelijke doorverwijsroute?
Wat betekent dit voor de rolzuiverheid van de vertrouwenspersoon?
En wie ondersteunt de beschuldigde wanneer eerste opvang niet meer genoeg is?
Volgens ons staat er veel op het spel: voor melders, beschuldigden, organisaties én de vertrouwenspersoonfunctie zelf.

Voor het eerst in ons bestaan voelen wij ons genoodzaakt om een extra nieuwsbrief te sturen.

De aanleiding is het nieuwe visiedocument van de LVV over de begeleiding van beschuldigden. In dat document kiest de LVV voor een principiële positionering: de begeleiding van beschuldigden blijft binnen de vertrouwenspersoonfunctie en de Begeleider Beschuldigde wordt niet als aparte rol erkend of genoemd.

Dat is geen detail. Dat is de kern.

Bij navraag blijkt dat de Begeleider Beschuldigde bewust buiten het document is gehouden. Daarmee is geen sprake van een omissie, maar van een beleidsmatige keuze.

Die keuze is niet met ons besproken, terwijl Van Oss & Partners in het document wel als geraadpleegde partij wordt genoemd. Dat ervaren wij als onzorgvuldig. Over het bewust buiten beeld plaatsen van de Begeleider Beschuldigde als aparte rol en mogelijke doorverwijsroute zijn wij niet geraadpleegd. Met die keuze stemmen wij nadrukkelijk niet in.

Inhoudelijk vinden wij deze keuze onjuist. Zij maakt de functie van vertrouwenspersoon kwetsbaarder, onthoudt beschuldigden een passende en rolzuivere ondersteuningsroute en biedt organisaties onvoldoende helderheid over hoe zij zorgvuldig kunnen handelen richting álle betrokkenen.

Bij ons blijven de vragen over dit document binnenstromen
Wij delen de zorg, de onrust en het ongeloof dat ons bereikt. Dat geldt in het bijzonder voor degenen die als Begeleider Beschuldigde in de praktijk werken en in dit complexe krachtenveld baanbrekend werk verrichten.

Er staat veel op het spel. Voor melders. Voor beschuldigden. Voor organisaties. En zeker ook voor de functie van vertrouwenspersoon.

Waar we het met elkaar over eens zijn, is snel verteld: ja, ook beschuldigden hebben recht op ondersteuning. En ja, een vertrouwenspersoon kan eerste opvang bieden wanneer nog niet duidelijk is met welke vraag iemand komt.

Daarover bestaat al jaren geen wezenlijk verschil van inzicht.
Maar daarna begint het probleem.

Zodra duidelijk wordt dat iemand vooral ondersteuning zoekt omdat diegene beschuldigd is van ongewenste omgangsvormen of een integriteitsschending, ontstaat een andere ondersteuningsvraag.

Dan gaat het niet meer alleen om opvang, luisteren en opties verkennen. Dan gaat het vaak ook om procesinzicht, reflectie op eigen gedrag, het voorkomen van escalatie, zicht op hoor en wederhoor, de organisatie adviseren bij de invulling van de zorgplicht en meer kennis van klachtenprocedures of onderzoeken.

Er is overlap met de functie van vertrouwenspersoon, maar de Begeleider Beschuldigde is wezenlijk een ander vak. Het functieprofiel van de vertrouwenspersoon is hiervoor niet toereikend. Het begeleiden van beschuldigden vraagt om een ander mandaat, specifieke expertise, kennis en toerusting. Het is een andere verantwoordelijkheid.

Daar laat het visiedocument de grootste kans liggen.

De LVV noemt als mogelijke doorverwijzing onder meer een jurist, advocaat, psycholoog of coach. Maar de Begeleider Beschuldigde wordt niet genoemd.

Niet één keer.

Bij navraag blijkt dat de LVV bewust heeft besloten de Begeleider Beschuldigde niet te noemen, omdat zij deze niet als aparte rol wil erkennen.

De functie wordt daarmee niet vergeten, maar bewust buiten beeld geplaatst.

Dat is des te opmerkelijker omdat juist deze functie is ontwikkeld voor het tussengebied waarin een beschuldigde meer nodig heeft dan eerste opvang, maar waarin onmiddellijke juridisering niet altijd nodig of zelfs schadelijk is.

Een Begeleider Beschuldigde kan ondersteunen, spiegelen, begrenzen, met de organisatie meedenken over het proces en bijdragen aan de-escalatie. Niet als advocaat. Niet als therapeut. Niet als tegenpartij van de melder. Maar als deskundige begeleider in een kwetsbare en vaak onnodig escalerende situatie.

De afgelopen elf jaar hebben wij vanuit Van Oss & Partners intensief gewerkt aan de ontwikkeling van deze functie, vanuit de praktijk en steeds met commitment vanuit de LVV.

We deden dat omdat we zagen dat organisaties hun zorg voor melders vaak goed hebben ingericht, maar dat beschuldigden regelmatig in een vacuüm vallen. Iedereen kijkt naar elkaar. HR twijfelt. Leidinggevenden zijn handelingsverlegen. De vertrouwenspersoon wordt onder druk gezet om iets te doen waarvoor de functie niet bedoeld is. En de beschuldigde schiet soms uit onmacht of paniek direct in verdediging, verharding of juridisering.

Dat wilden wij voorkomen.

Daarom hebben wij met zorg de driedaagse leergang Begeleider Beschuldigde ontwikkeld. Die leergang is door de LVV geaccrediteerd.
Tegen die achtergrond is het onbegrijpelijk dat de functie in dit visiedocument niet eens als mogelijke doorverwijsroute wordt genoemd.

Aan de ene kant wordt onze driedaagse leergang erkend. Aan de andere kant wordt de functie in dit visiedocument uitgewist.
Dat is inhoudelijk inconsistent. Voor het werkveld is dat verwarrend en moeilijk te begrijpen.

Daar komt bij dat in het document wordt vermeld dat Van Oss & Partners is geraadpleegd. Dat kan bij lezers de indruk wekken dat wij met deze herziene visie instemmen of van koers zijn veranderd.

Niets is minder waar.

Wij zijn geraadpleegd. Wij hebben onze visie, praktijkervaringen en deskundigheid gedeeld en diverse malen mondeling toegelicht. Maar ons advies is door de LVV naast zich neergelegd. De keuze om de Begeleider Beschuldigde niet te noemen, is op geen enkel moment met ons besproken.

Wij verzoeken de LVV daarom dringend om onze naam uit dit visiedocument te verwijderen.

Onze zorg is niet dat de functie van vertrouwenspersoon wordt uitgehold. Onze zorg is dat de vertrouwenspersoon te veel op diens bord krijgt en klem komt te zitten binnen een functieprofiel dat daar niet voor bedoeld is.

De vertrouwenspersoon is een cruciale functie. Als medegrondlegger van deze functie in Nederland heb ik altijd gestreden voor een laagdrempelige en toegankelijke plek waar medewerkers terechtkunnen bij ongewenste omgangsvormen en integriteitskwesties. Juist daarom moeten we die functie beschermen tegen rolvervaging.

Wie de vertrouwenspersoon ook structureel positioneert als begeleider van beschuldigden, creëert niet te onderschatten risico’s. De praktijk leert dat vertrouwenspersonen in hun toch al complexe taak voortdurend worden blootgesteld aan de verleiding om buiten de kaders van hun functie te treden. Laat staan wanneer zij daar ook nog de begeleiding van beschuldigden bij krijgen. Vertrouwenspersonen worden persoonlijk en professioneel kwetsbaar wanneer zij buiten hun mandaat gaan handelen.

Organisaties kunnen denken dat zij de ondersteuning van beschuldigden hebben geregeld, terwijl zij feitelijk alleen de vertrouwenspersoon beschikbaar hebben gesteld. En beschuldigden lopen het risico begeleiding te krijgen van iemand die onvoldoende mandaat, positie of specifieke toerusting heeft voor hun vraag.

Bovendien is beschuldigd zijn niet hetzelfde als last ervaren van ongewenste omgangsvormen of een integriteitsschending. Alleen al daarom past deze ondersteuningsvraag niet vanzelfsprekend binnen het functiekader van de vertrouwenspersoon.

Het wezenlijke verschil zit in het mandaat. De Begeleider Beschuldigde kan spiegelen, coachen op houding en communicatie en waar nodig in de organisatie aandacht vragen voor zorgplicht, proportionaliteit en wederhoor. Daarmee bevindt de Begeleider Beschuldigde zich niet alleen in een opvangrol, maar tegelijkertijd in een advies- en begeleidingsrol. Juist dat past niet binnen het functiekader van de vertrouwenspersoon

Wat de LVV ‘uitholling’ noemt, zien wij als bescherming: de Begeleider Beschuldigde voorkomt juist dat de vertrouwenspersoon een rol krijgt waarvoor die functie niet bedoeld is.

Twee functies. Twee kaders. Eén doel: een zorgvuldig, veilig en rechtvaardig proces voor alle betrokkenen. Dat is geen concurrentie, maar volwassenwording van het werkveld.

Wij roepen de LVV daarom op om dit document te herzien of ten minste aan te vullen.

Benoem de Begeleider Beschuldigde als mogelijke doorverwijsroute wanneer de ondersteuningsvraag van een beschuldigde de eerste opvang door de vertrouwenspersoon overstijgt.

Niet als verplichte route. Niet als exclusieve route. Maar wel als reële, deskundige en inmiddels ontwikkelde mogelijkheid.

De LVV zegt rolverwarring te willen voorkomen, maar creëert die juist door het begeleiden van de beschuldigde binnen de vertrouwenspersoonfunctie te houden en de meest passende aparte doorverwijsroute niet te benoemen.

Wie zorgvuldigheid wil voor alle medewerkers, moet niet alles onder één functie blijven schuiven. Wie rolzuiverheid serieus neemt, erkent dat verschillende posities verschillende vormen van ondersteuning vragen.

De melder verdient een veilige vertrouwenspersoon.
De beschuldigde verdient deskundige begeleiding.
De vertrouwenspersoon verdient bescherming tegen rolvervaging.
En organisaties verdienen heldere kaders voor het invulling geven aan hun zorgplicht.

Dat is wat in dit visiedocument ontbreekt.

We waren in de waan dat we er hetzelfde instaan.
Onze desillusie had niet groter kunnen zijn.

Onze oproep: maak jouw eigen visie bespreekbaar. Het gaat tenslotte ook om jou, jouw rol, jouw mandaat en jouw professionele grenzen.

Reacties kunnen worden gestuurd aan info@lvvv.nl en info@trainingvanoss.nl.

Hartelijke groet,
Marcel van Oss

Directeur/ trainer
VAN OSS & PARTNERS | OPLEIDING VERTROUWENSPERSOON
www.opleidingvertrouwenspersoon.nl 

Heb je vragen of feedback? Mail: marcel@trainingvanoss.nl