Wet 'Huis voor klokkenluiders'

De Wet 'Huis voor klokkenluiders' is per 1 juli 2016 van kracht. Wat houdt de wet in? Wat betekent dat voor u en uw beleid?

Allereerst bieden wij u een doorklik naar alles wat u over de wet en het beleid Huis voor klokkenluiders moet weten. U vind hier de integrale wettekst 'Huis voor klokkenluiders', het voorbeeldbeleid van het Huis voor klokkenluiders en de voorbeeldbrief integriteit. Bekijk hier de wet en het voorbeeldbeleid Huis voor klokkenluiders.

Daarnaast schreven wij zelf nog een uitgebreid voorbeeldbeleid integriteit en voorbeeldbeleid ongewenste omgangsvormen, dat de door ons opgeleide vertrouwenspersonen kunnen aanleveren aan de organisatie(s) waar zij vertrouwenspersoon zijn. Het wordt gratis verstrekt aan allen die bij VAN OSS & PARTNERS een opleiding of nascholing volgden.

Op deze pagina leest u over het belang van de wet, de risico's bij het ontbreken van goed beleid, relevante vragen voor uw organisatie, de essenties van de nieuwe wet 'Huis voor klokkenluiders', tips voor het beleid binnen uw organisatie en de mogelijkheden om u te laten ondersteunen door het Huis voor klokkenluiders. Een van de verplichtingen van de nieuwe wet is het bieden van een persoon met wie een medewerker -die overweegt om een misstand te melden- vertrouwelijk mag sparren. De meeste organisaties vullen dit in met het aanstellen van een vertrouwenspersoon integriteit. Tevens zien we dat veel organisaties er voor kiezen de functie van vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen nu te combineren met de functie van vertrouwenspersoon integriteit. In onze animatiefilm onderaan de pagina ziet u het verschil tussen de vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen (VPO) en de vertrouwenspersoon integriteit (VPI).

Per 1 juli 2016 is de Wet 'Huis voor klokkenluiders' in werking getreden! Organisaties van meer dan vijftig medewerkers zijn verplicht om een interne meldregeling integriteit te hebben. De wet verbetert de mogelijkheden om veilig misstanden te melden en daarnaast de bescherming van de melder en de vertrouwenspersoon.

Als de organisatie geen werk maakt van het beleid dan komen medewerkers in de klem

Als het beleid integriteit niet goed op papier staat, niet goed wordt ingevuld, of niet goed wordt uitgedragen, dan leidt dat tot onveiligheid voor medewerkers en tot schade voor de organisatie. Daarnaast hebben ook de vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen (VPO) en de vertrouwenspersoon integriteit (VPI) daar last van. De praktijk leert dat als het niet (goed) is geregeld dat de medewerker die klem zit, zich meldt bij de Vertrouwenspersoon Ongewenste Omgangsvormen (VPO). Dit kan de VPO in een lastig parket brengen. Of de medewerker blijft er zelf mee rond lopen. Dat kan leiden tot het voortduren van de misstand en tot schade voor de organisatie.

Relevante vragen voor de organisatie:

  • Is de organisatie op de hoogte van de wettelijke verplichtingen die voortvloeien uit de Wet Huis voor klokkenluiders;
  • Gaan we een vertrouwenspersoon integriteit aanstellen;
  • Welke werkwijze kiest de organisatie: vertellen = melden of vertellen = sparren;
  • Gaan we de functies van vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen combineren met de functie vertrouwenspersoon integriteit of houden we beide functies gescheiden;
  • Kan de vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen (VPO) bij een melding van vermoedens van misstanden doorverwijzen naar een vertrouwenspersoon integriteit (VPI);
  • Kan de VPO de melder van misstanden adequaat doorverwijzen en informeren over waar je zoal kunt melden, hoe je kunt melden (wel/ niet vertrouwelijk) en welke werkwijze in de organisatie wordt gehanteerd;
  • Welke eigen gewetensruimte geeft de organisatie aan de vertrouwenspersoon integriteit(VPI) in het spanningsveld tussen vertrouwelijkheid en meldplicht;
  • Waar ligt het belang van de organisatie voor dit verplichte beleid;
  • Waar liggen de specifieke risico's in onze organisatie voor misstanden;
  • Hoe is het onderzoeken van een melding geregeld. Hoe is de onderzoeksprocedure.

Mogelijkheden:

  • Ontwikkel een visie op het wel of niet combineren van de functie van de VPO en de VPI;
  • Bouw een goed fundament op voor een samenwerkingsrelatie tussen het management en vertrouwenspersonen in het kader van een veilige, integere werkplek, waarin helderheid wordt gecreëerd over het beleid en het belang, de taken en verantwoordelijkheden en de instrumenten van de leidinggevenden (HRM, OR) en de taken van de vertrouwenspersoon en tevens hoe er op dit terrein effectief kan worden samengewerkt;
  • Breng het MT, HRM en OR in contact met het belang van een gedegen beleid Integriteit waarbinnen ook ruimte is voor preventie en waarin de rol van iedere medewerker wordt beschreven;
  • Volg een goede, geaccrediteerde opleiding of nascholing vertrouwenspersoon integriteit en verdiep en verbreed je vakmanschap;
  • Overweeg voor nieuwe vertrouwenspersonen de combifunctie VPO & VPI en volg de opleiding vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen en integriteit;
  • Heb oog voor het belang van het tijdig betrekken van de OR bij meldingen over integriteit;
  • Maak je hard voor het vervullen van de overige voorwaarden voor een veilig meldklimaat;
  • Maak gebruik van het uitgebreide voorbeeld beleid integriteit van Van Oss & Partners en/ of van de meldregeling van het Huis voor klokkenluiders;
  • Maak gebruik van de deskundigheid van het huis voor klokkenluiders. Zij zijn er ook voor u!

De 10 belangrijkste punten uit de Wet Huis voor klokkenluiders

  1. Omschrijving misstand met een maatschappelijk belang
    In de wet staat omschreven wat wordt verstaan onder het begrip vermoeden van een misstand waarbij het maatschappelijk belang in het geding is. Dit is het geval bij de schending van een wettelijk voorschrift, een gevaar voor de volksgezondheid, een gevaar voor de veiligheid van personen, een gevaar voor de aantasting van het milieu, een gevaar voor het goed functioneren van de openbare dienst of een onderneming als gevolg van een onbehoorlijke wijze van handelen of nalaten.
  2. Verbod op benadeling
    In de wet wordt vastgelegd dat de werkgever de werknemer niet mag benadelen als gevolg van het op de juiste wijze melden van een vermoeden van een misstand met een maatschappelijk belang.
  3. Verplichting interne meldregeling
    Alle werkgevers bij wie vijftig of meer mensen werkzaam zijn, ofwel alle ondernemingsraad-plichtige organisaties, worden verplicht een interne meldregeling te hebben. Voor veel werkgevers in de private en de semipublieke sector is deze verplichting nieuw. Werkgevers die al een interne meldregeling hebben, moeten deze aanpassen aan de nieuwe wet. De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht over de vaststelling, wijziging en intrekking van een interne meldregeling.
  4. Afdeling advies Huis
    Een werknemer die via zijn werk in aanraking komt met een vermoeden van een misstand, kan bij de afdeling advies van het Huis vertrouwelijk, onafhankelijk en gratis informatie, advies en ondersteuning inwinnen.
  5. Eerst intern melden
    Een werknemer met een vermoeden van een misstand zal in beginsel eerst een interne melding moeten doen bij zijn werkgever.
  6. Externe melding
    Na de afhandeling van de interne melding, kan de melder een externe melding doen bij de instantie die daarvoor het meest in aanmerking komt. Deze externe instantie zal meestal een inspectie of toezichthouder zijn, maar kan ook de afdeling onderzoek van het Huis zijn.
  7. Afdeling onderzoek Huis
    Als de afdeling onderzoek van het Huis de melding in behandeling neemt, zal deze afdeling de vermoede misstand onderzoeken. Indien de afdeling onderzoek vaststelt dat inderdaad sprake is van een misstand met een maatschappelijk belang, zal de afdeling ook kijken naar de oorzaken en de gevolgen van deze misstand.
  8. Onderzoek naar benadeling
    Een werknemer die meent dat hij als gevolg van het doen van de melding wordt benadeeld in zijn arbeidspositie, kan de afdeling onderzoek van het Huis vragen onderzoek te doen naar de wijze waarop de werkgever zich tegenover hem heeft gedragen.
  9. Verplichting informatie en documenten te verschaffen
    De werkgever in zowel de private als de (semi-)publieke sector is in beginsel verplicht volledig en naar waarheid inlichtingen te verstrekken en inzage te geven in de stukken die nodig zijn voor het doen van het onderzoek.
  10. Openbaar rapport Huis
    De afdeling onderzoek van het Huis stelt van het onderzoek een rapport op. Nadat de werkgever en de melder op het concept daarop hebben kunnen reageren, maakt de afdeling onderzoek het rapport openbaar.

(bron: Huis voor klokkenluiders)

Wat is precies het verschil in functie en werkwijze van de VPO en VPI?

Bekijk hiervoor ons filmpje: 'Uitleg Functie Vertrouwenspersoon' (English version, click here):